Het Wonder van Sint-Maarten

Muziek

 

Uitvoering van Gemma Ista

Op 3 en 4 juli 2022 is in de Domkerk de middeleeuwse muziek te horen die bisschop Radboud van Utrecht (899/900-917) in de 10e eeuw componeerde voor het Zomerfeest van Sint-Maarten. De muziek van Radboud is opgetekend in een bijzonder en kostbaar twaalfde-eeuws manuscript, in bezit van de Universiteitsbibliotheek Utrecht (Utrecht, Universiteitsbibliotheek MS 406). Dit boek werd vervaardigd in de periode rond 1122, de tijd waarin Utrecht stadsrechten verwierf.

Het zomerfeest van Sint-Maarten op 4 juli viert vanouds de beschermende kracht van de relieken van Sint-Maarten. Radboud was bisschop van Utrecht in een tijd van instabiliteit en politieke onrust. In Radbouds tijd bestuurden de Utrechtse bisschoppen hun door Vikingeninvallen en andere problemen geplaagde diocees al decennia op afstand. Radboud zelf woonde inDeventer, vanwaar hij werd geïnspireerd tot het schrijven van Het wonderverhaal van Sint-Maarten. In dit verhaal neemt hij zijn gelovigen mee naar Tours, waar de relieken van Sint-Maarten de stedelingen in het jaar 903 op wonderbaarlijke wijze redden van een Vikingenaanval.

Een gelukkige stad

Radboud componeerde vervolgens op basis van dit verhaal de complete set gezangen, een zogenaamd ‘officie’, voor de geestelijken van de Utrechtse Sint-Maartenskathedraal om te zingen tijdens de getijdendiensten van het feest van 3 en 4 juli. Wonderverhaal en officie vertellen samen het verhaal van middeleeuws stedelijk samenleven in tijden van crisis. Radboud schildert in tekst en muziek een portret van een felix locus, een gelukkige stad, ondanks roerige tijden.

Gregoriaans Koor Utrecht

Op 3 en 4 juli wordt de muziek ten gehore gebracht door het Gregoriaans Koor Utrecht onder leiding van Anthony Zielhorst en musicoloog Leo Lousberg (Gregorius Fundatie).Een impressie van de klanken van het handschrift is hier alvast te beluisteren in een eerdere uitvoering door het Gregoriaans Koor Utrecht:

Responsorium VIII uit de Metten van het feest van St Maartens Translatie (4 juli). UBU Hs 406.  Uitvoerenden: Gregoriaans Koor Utrecht o.l.v. Anthony Zielhorst (2018). 

 

De Latijnse tekst luidt: Turonici itaque circumstantes sepulchrum defensoris sui, clamabant dicentes: Sancte Dei Martine quare tam graviter obdormisti? Ostende, quesumus, pietatem; succurre, fer opem miseris.

Met als vertaling: “Het volk van Tours, dat om het graf van zijn beschermer stond, riep en zei: “Heilige Gods, Martinus, waarom hebt ge zo vast geslapen? Toon uw goedheid, zo smeken wij, kom te hulp en breng de ongelukkigen kracht.”

Uitvoering in Domkerk

Het Radboudofficie zal volledig worden uitgevoerd in de Domkerk, met kortere en langere uitvoeringen verspreid over de avond van 3 en de dag van 4 juli. De feestelijke afsluiting vindt plaats tijdens de Vespers op maandag 4 juli om 17.00 uur. De uitvoering is vrij toegankelijk en na afloop te beluisteren via de website van Het Utrechts Archief.  De integrale uitvoering is gebaseerd op nieuwe interpretaties van de middeleeuwse muzieknotatie, resultaten uit het onderzoek van de Utrechtse musicoloog Leo Lousberg.

Universiteitsbibliotheek Utrecht, MS 406

De gezongen getijden zijn vrij toegankelijk voor alle belangstellenden. Het programma van 3 en 4 juli zal er als volgt uit zien, waarin het koorgezang en het symposium elkaar zullen afwisselen:

Zondag 3 juli

19.00 – 19.45 Vespers – Domkerk

21.00 – 23.00 Metten – Domkerk

Maandag 4 juli

07.00 – 07.30 Lauden – Domkerk

08.30 – 08.45 Terts – Domkerk


08.45 – 12.20  Symposium (deel I) – Aula Academiegebouw

  • 08.45-09.30 Inloop
  • 09.30-09.50 Els Rose – Welkom en inleiding op het symposium: Sint-Maartens bijdrage aan Utrecht als gelukkige stad
  • 09.50-10.10 Leo Lousberg en Anthony Zielhorst – Muziek, retorica en uitvoeringspraktijk
  • 10.10-10.30 Megan Welton – Restoring Utrecht’s aula: Bishop Balderic and his citizens in the wake of crisis (Engelstalige voordracht; Nederlandse samenvatting voorhanden)
  • 10.30-10.50 Pauze
  • 10.50-11.10 Kees de Groot – Op stap met een heilige in een seculiere stad: godsdienstsociologische beschouwingen
  • 11.10-11.30 Martine Meuwese – Sint-Maarten in beeld
  • 11.30-12.20 Bezoek tentoonstelling Domkerk

12.30 – 12.45 Sext – Domkerk


14.00 – 15.00 Symposium (deel II) – Aula Academiegebouw

  • 14.00-14.25 Andrew Irving – Sint-Maarten binnenstebuiten: de verbindende kracht van de Martinusliturgie
  • 14.25-14.50 Frits van Oostrom – Mediëvistisch onderzoek voor een hedendaags publiek
  • 14.50-15.00 Afsluiting door Els Rose

15.15 – 15.30 None – Domkerk

15.45 – 16.30 Optreden kinderen – Aula Academiegebouw

17.00 – 17.15 Overhandiging publieksboek aan Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht – Domkerk

17.15 – 18.00 Klokgelui en vespers – Domkerk